Giá vàng trong nước cao hơn thế giới gần 30 triệu đồng/lượng, người mua ôm rủi ro

Giá vàng thế giới vừa có cú lao dốc mạnh, xuống còn 4.492 USD/ounce. Trong nước, giá vàng miếng và vàng nhẫn ngày 21/3 được giao dịch quanh 168-171 triệu đồng/lượng (mua - bán), chênh lệch với giá thế giới quy đổi lên tới gần 30 triệu đồng/lượng. 

Vì sao có sự chênh lệch cao này và làm thế nào để thu hẹp khoảng cách? PV VietNamNet đã có cuộc trao đổi với TS Lê Bá Chí Nhân - chuyên gia kinh tế xung quanh vấn đề này.

PV: Thưa ông, vì sao giá vàng trong nước đang cao hơn thế giới tới gần 30 triệu đồng/lượng? Mức chênh lệch này có bất thường?

TS Lê Bá Chí Nhân: Giá vàng trong nước thường cao hơn giá thế giới do các yếu tố như thuế, phí, chi phí lưu thông và yếu tố thương hiệu. Tuy nhiên, trong các thị trường vận hành bình thường, mức chênh lệch này chỉ dao động ở ngưỡng 1-5%, cá biệt có thể lên 10-15% trong các nền kinh tế có kiểm soát chặt. 

Việc Việt Nam ghi nhận mức chênh lệch gần 30 triệu đồng/lượng, tương đương khoảng trên 20% - rõ ràng không còn là biến động thông thường. Điều này phản ánh sự mất cân đối cung - cầu, những hạn chế trong cơ chế quản lý, khiến thị trường vàng trong nước có tính chất tương đối tách biệt.

Nguyên nhân đầu tiên là thị trường vàng Việt Nam vận hành trong khuôn khổ quản lý đặc thù, trong đó nguồn cung vàng miếng phụ thuộc lớn vào chính sách của cơ quan quản lý. Hoạt động nhập khẩu vàng nguyên liệu bị hạn chế trong thời gian dài khiến thị trường nội địa không thể bổ sung nguồn cung kịp thời khi nhu cầu tăng.

Khi nguồn cung bị hạn chế trong khi nhu cầu tăng mạnh, đặc biệt trong các giai đoạn bất ổn kinh tế toàn cầu, giá vàng trong nước có xu hướng biến động lệch pha so với thế giới. Nói cách khác, thị trường vàng nội địa còn thiếu sự liên thông chặt chẽ với thị trường quốc tế.

Vàng từ lâu vẫn được người dân Việt Nam coi là tài sản trú ẩn an toàn. Khi giá vàng thế giới giảm, thay vì giảm theo, thị trường trong nước lại ghi nhận xu hướng “mua vào khi giá thấp”, kết hợp với tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Điều này tạo ra nghịch lý: giá quốc tế giảm nhưng cầu nội địa tăng, kéo giá trong nước không giảm tương ứng mà vẫn duy trì ở mức cao.

Bên cạnh đó, yếu tố tỷ giá đóng vai trò then chốt trong việc duy trì khoảng cách lớn giữa giá trong nước và thế giới. 

Khi tỷ giá chịu áp lực tăng do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất cao, dòng vốn toàn cầu biến động, cơ quan điều hành thường phải ưu tiên ổn định tỷ giá và dự trữ ngoại hối. Điều này khiến thị trường trong nước lệch pha với thế giới.

PV: Theo ông, nếu duy trì mức chênh lệch cao kéo dài, thị trường vàng có thể đối mặt với hệ lụy gì?

TS Lê Bá Chí Nhân: Nếu tình trạng chênh lệch giá cao kéo dài, hệ lụy sẽ không dừng lại ở thị trường vàng.

Trước hết là nguy cơ gia tăng buôn lậu. Khi chênh lệch lên tới hàng chục triệu đồng/lượng, lợi nhuận từ việc đưa vàng từ nước ngoài vào Việt Nam trở nên hấp dẫn. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo áp lực lên thị trường ngoại hối.

Thứ hai là nguy cơ hình thành “hai mặt bằng giá” và gia tăng các giao dịch ngoài kênh chính thức. Khi việc tiếp cận ngoại tệ chính thức còn hạn chế, các giao dịch này có thể phát sinh, qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành.

Bên cạnh đó, dòng vốn có nguy cơ bị hút vào vàng thay vì chảy vào sản xuất - kinh doanh. Đây là hệ quả đáng lo ngại nhất, bởi nó làm suy giảm động lực tăng trưởng của nền kinh tế trong dài hạn.

Một thị trường tồn tại mức lệch giá quá lớn trong thời gian dài sẽ đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của cơ chế quản lý hiện hành.

PV: Nhà đầu tư mua vàng ở vùng giá chênh lệch cao sẽ đối mặt với những rủi ro nào, thưa ông?

TS Lê Bá Chí Nhân: Mua vàng ở vùng giá có chênh lệch cao giữa giá trong nước và thế giới không còn đơn thuần là kênh “trú ẩn an toàn” mà khiến nhà đầu tư có thể gặp nhiều rủi ro.

Rủi ro đầu tiên là khả năng điều chỉnh chính sách. Nếu cơ quan quản lý quyết định tăng nguồn cung hoặc thay đổi cơ chế thị trường, giá vàng trong nước có thể giảm mạnh mà không cần giá thế giới giảm.

Tiếp đó, rủi ro “xẹp premium” - tức phần chênh lệch bị thu hẹp. Đây là rủi ro lớn nhất nhưng thường bị bỏ qua, bởi phần chênh lệch này không phản ánh giá trị nội tại.

Hay rủi ro thanh khoản và chênh lệch mua - bán. Khi thị trường biến động mạnh, khoảng cách giá mua - bán có thể bị nới rộng, khiến nhà đầu tư khó thoát hàng hoặc phải chấp nhận lỗ ngay cả khi giá chưa giảm nhiều.

Cùng với đó, rủi ro tỷ giá hai chiều. Nếu USD hạ nhiệt, tỷ giá giảm, giá vàng quy đổi trong nước có thể đi xuống, khiến nhà đầu tư đối mặt nguy cơ ‘lỗ kép’: vừa do giá vàng thế giới giảm, vừa do biến động tỷ giá.

PV: Vậy, theo ông, thời điểm này, cơ quan quản lý có thể can thiệp bằng những công cụ nào để thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới?

TS Lê Bá Chí Nhân: Để thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới trong bối cảnh hiện nay, cơ quan quản lý hoàn toàn có thể sử dụng đồng bộ nhiều công cụ, cả ngắn hạn lẫn dài hạn.

Trước hết, giải pháp trực tiếp và nhanh nhất là tăng nguồn cung. Cơ quan quản lý có thể xem xét cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu hoặc vàng miếng một cách có kiểm soát, hoặc sử dụng cơ chế đấu thầu vàng như đã từng triển khai trước đây. Khi nguồn cung được cải thiện, áp lực giá trong nước sẽ giảm, qua đó thu hẹp chênh lệch.

Thứ hai, cần điều tiết lại cấu trúc thị trường vàng miếng. Việc thị trường hiện nay phụ thuộc lớn vào một thương hiệu vàng miếng khiến tính cạnh tranh hạn chế. Về lâu dài, có thể nghiên cứu mở rộng thêm các thương hiệu đủ tiêu chuẩn hoặc từng bước liên thông thị trường vàng trong nước với quốc tế, nhằm giảm yếu tố “độc quyền giá”.

Thứ ba, việc điều hành tỷ giá và chính sách tiền tệ cần được thực hiện linh hoạt. Dù không phải yếu tố quyết định, nhưng việc ổn định tỷ giá và kiểm soát kỳ vọng lạm phát sẽ góp phần giảm động cơ nắm giữ vàng, qua đó hạ nhiệt nhu cầu đầu cơ.

Thứ tư, tăng cường công tác quản lý thị trường và chống buôn lậu vàng. Khi chênh lệch giá lớn, nguy cơ nhập lậu gia tăng. Nếu không kiểm soát tốt, sẽ gây méo mó thị trường và làm giảm hiệu quả điều hành.

Về dài hạn, cần phát triển các kênh đầu tư thay thế và nâng cao tính minh bạch của thị trường tài chính. Khi nhà đầu tư có thêm lựa chọn hấp dẫn, dòng tiền sẽ không dồn quá mức vào vàng, qua đó giúp thị trường vận hành cân bằng hơn.

Để thu hẹp chênh lệch giá vàng, không thể chỉ dựa vào một công cụ đơn lẻ, mà cần một gói giải pháp tổng thể, kết hợp giữa tăng nguồn cung, cải cách thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô.

Xin cảm ơn ông!